Świadczenie komercyjnych usług z zakresu architektury krajobrazu, wycinki drzew oraz pielęgnacji zieleni wiąże się z powstawaniem odpadów, które co do zasady podlegają przepisom ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach oraz – w wielu przypadkach – obowiązkowi prowadzenia ewidencji i wpisu do rejestru BDO (Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami), z zastrzeżeniem ustawowych zwolnień.
Definicja wytwórcy odpadów (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach)
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach, wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług (takich jak budowanie ogrodów, wycinka drzew, zabiegi pielęgnacyjne, sprzątanie) jest podmiot, który tę usługę świadczy, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej.
W praktyce kontraktowej oznacza to dwa podstawowe sposoby uregulowania odpowiedzialności prawnej:
a) Brak klauzuli w umowie Jeżeli w umowie z klientem brak jest szczególnych postanowień dotyczących odpadów, wykonawca usługi (firma ogrodnicza) staje się domyślnym wytwórcą odpadów (gałęzi, darni, ziemi itp.). Co do zasady ma on obowiązek prowadzić ewidencję wytwarzanych i przekazywanych odpadów, chyba że korzysta ze zwolnień przewidzianych w art. 66 ust. 4 ustawy (np. dla określonych rodzajów odpadów w ilościach poniżej progów z rozporządzenia). Obowiązek wpisu do rejestru BDO jako wytwórca dotyczy tych podmiotów, które spełniają przesłanki z art. 50 ust. 1 ustawy – w szczególności prowadzą działalność wymagającą ewidencji i przekazują odpady innym posiadaczom.
b) Przeniesienie odpowiedzialności w umowie Strony mogą w pisemnej umowie zawrzeć zapis, że odpady powstałe w wyniku realizacji usługi pozostają własnością zlecającego i to on będzie traktowany jako wytwórca odpadów w rozumieniu ustawy. Jeśli jednak firma ogrodnicza – mimo takiego zapisu – na zlecenie klienta fizycznie transportuje te odpady poza teren nieruchomości, musi posiadać wpis do rejestru BDO w zakresie transportu odpadów (art. 50 ust. 1 pkt 5), niezależnie od tego, kto jest formalnym wytwórcą.
Klasyfikacja odpadów według Katalogu Odpadów
Odpady powstające przy realizacji usług ogrodniczych muszą być klasyfikowane zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. Najważniejsze kody dla branży urządzania i utrzymania terenów zielonych to w szczególności:
- 20 02 01 – Odpady ulegające biodegradacji – obejmują m.in. skoszoną trawę, liście, gałęzie, wykarczowane pędy i korzenie z ogrodów, parków i cmentarzy.
- 20 02 02 – Gleba i ziemia, w tym kamienie – stosowany do gleby i ziemi z prac ziemnych (np. wykopy pod instalacje nawadniające, usunięta stara darń), o ile mamy do czynienia z odpadami z ogrodów i parków.
- 02 01 07 – Odpady z gospodarki leśnej – dotyczy drewna, kory, gałęzi i innych pozostałości z działalności w ramach gospodarki leśnej; kod ten stosuje się zasadniczo dla prac prowadzonych na terenach faktycznie zakwalifikowanych jako lasy, a nie typowych usług ogrodniczych w zabudowie miejskiej.
Punkty Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK), funkcjonujące w ramach gminnego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, co do zasady przyjmują odpady pochodzące wyłącznie z gospodarstw domowych. Regulaminy PSZOK w wielu gminach wprost wskazują, że odpady z działalności gospodarczej (w tym komercyjnych usług ogrodniczych) nie są przyjmowane – muszą one być przekazywane bezpośrednio do podmiotów posiadających stosowne decyzje lub wpisy (zezwolenie na zbieranie/przetwarzanie, instalacje kompostowania, instalacje przetwarzania odpadów).
Wymagania formalne w transporcie i sankcje ustawowe
Karta Przekazania Odpadu (KPO) i dokumenty w transporcie
Kartę Przekazania Odpadu (KPO) sporządza się elektronicznie w systemie BDO przed rozpoczęciem transportu odpadów – dokument jest wystawiany przez posiadacza odpadów przekazującego je kolejnemu posiadaczowi. Praktyczne instrukcje i komentarze wskazują, że KPO powinna zostać wygenerowana najpóźniej tuż przed załadunkiem, tak aby cały transport odbywał się już pod „osłoną” prawidłowo wystawionej karty.
Zgodnie z art. 69 ust. 1a ustawy o odpadach kierujący środkiem transportu, którym są transportowane odpady, ma obowiązek posiadać w trakcie transportu potwierdzenie wygenerowane z BDO dla danej KPO lub KPOK (w przypadku odpadów komunalnych). Może to być wydruk lub elektroniczne potwierdzenie w formie pliku (np. PDF) na urządzeniu mobilnym, które zawiera dane i numer KPO i może zostać okazane podczas kontroli drogowej (Policja, ITD, inspekcja ochrony środowiska).
Ustawa przewiduje także sytuacje, w których karta przekazania odpadów nie jest wymagana – m.in. gdy jeden z posiadaczy odpadów nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji (art. 69 ust. 4). W praktyce może to dotyczyć drobnych ilości odpadów od podmiotów zwolnionych z ewidencji, jednak każdorazowo należy sprawdzić, czy konkretna usługa i strumień odpadów spełniają warunki zwolnień.
Sankcje za naruszenia
Naruszenia przepisów ustawy o odpadach skutkują odpowiedzialnością zarówno administracyjną (kary pieniężne), jak i karną (wykroczenia/kary grzywny).
a) Działalność bez wymaganego wpisu do rejestru BDO Prowadzenie działalności w zakresie wymagającym wpisu do rejestru BDO (m.in. transport odpadów, zbieranie, przetwarzanie, niektóre przypadki wytwarzania) bez wymaganego wpisu jest deliktem z art. 194 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach. Za naruszenia wymienione w art. 194 ust. 1 (w tym prowadzenie działalności bez wymaganego wpisu do BDO) wymierza się administracyjną karę pieniężną w wysokości od 1 000 zł do 1 000 000 zł, zgodnie z art. 194 ust. 3.
b) Brak potwierdzenia KPO/KPOK podczas transportu Brak wymaganego potwierdzenia wygenerowania KPO lub KPOK u kierującego środkiem transportu jest kwalifikowany jako wykroczenie – art. 180 ustawy o odpadach odsyła w tym zakresie do kary grzywny przewidzianej w przepisach o wykroczeniach. Wysokość tej grzywny jest ustalana na podstawie Kodeksu wykroczeń (co do zasady w granicach od kilkudziesięciu do kilku tysięcy złotych), a odpowiedzialność może ponosić osoba fizyczna (kierowca), przy czym organ może równolegle analizować odpowiedzialność posiadacza odpadów.
c) Nieprawidłowa ewidencja i niedostarczenie odpadów Nieprowadzenie ewidencji odpadów albo prowadzenie jej w sposób nieterminowy lub niezgodnie ze stanem rzeczywistym (np. brak wymaganych KPO przy obowiązku ich wystawiania) jest odrębnym naruszeniem, za które ustawa przewiduje administracyjną karę pieniężną w tym samym przedziale od 1 000 zł do 1 000 000 zł (art. 194 ust. 1 pkt 5b i ust. 3 ustawy). Dodatkowo art. 194b ustawy o odpadach wprowadza karę administracyjną za niedostarczenie odpadów przez transportującego do miejsca przeznaczenia, w wysokości od 1 000 zł do 100 000 zł – sankcję tę stosuje się w przypadku przerwania lub zmiany miejsca docelowego transportu bez podstaw prawnych.
Mapowanie procedur BDO w systemie TaskForce
Struktura funkcjonalna systemu TaskForce może służyć odwzorowaniu i kontroli opisanych procesów prawnych w codziennej działalności operacyjnej firmy ogrodniczej:
Repozytorium dokumentów Repozytorium dokumentów pozwala przechowywać i udostępniać pracownikom terenowym aktualne, zweryfikowane szablony umów z klientami, zawierające prawidłowe klauzule dotyczące odpowiedzialności za odpady (w tym zgodne z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach). Aplikacja mobilna umożliwia cyfrowe podpisanie umowy przez klienta przed rozpoczęciem prac, dzięki czemu status wytwórcy odpadów i sposób zagospodarowania odpadów są jednoznacznie określone jeszcze przed ich powstaniem.
Ewidencja dokumentacji KPO/KPOK Po wygenerowaniu karty w rządowym systemie BDO (KPO lub KPOK) jej numer identyfikacyjny lub plik PDF może zostać automatycznie przypisany do konkretnego zlecenia w kalendarzu TaskForce. Pracownik realizujący transport ma wówczas bezpośredni dostęp do potwierdzenia wygenerowania karty na smartfonie, co ułatwia spełnienie obowiązku z art. 69 ust. 1a podczas kontroli drogowej.
Moduł narzędzi i sprzętu Moduł zarządzania narzędziami i sprzętem umożliwia nadzór nad terminami przeglądów technicznych, kalibracji maszyn (np. rębaków) oraz polisami OC pojazdów ciężarowych i przyczep wykorzystywanych do przewozu odpadów. Choć te obowiązki wynikają głównie z odrębnych przepisów (prawo o ruchu drogowym, ubezpieczenia komunikacyjne, przepisy BHP), ich integracja w jednym systemie pozwala łatwiej zachować ogólną zgodność działalności z prawem, w tym z wymaganiami dotyczącymi bezpiecznego transportu odpadów.
Źródła merytoryczne
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jednolity: m.in. Dz.U. 2023 poz. 1587 z późn. zm.).
- Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 2020 poz. 10).
- Oficjalny portal instytucjonalny BDO: bdo.mos.gov.pl (baza wiedzy, instrukcje dot. KPO/KPOK, ewidencji i rejestru).
- Wytyczne i komunikaty Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz interpretacje organów inspekcji w zakresie wpisu do rejestru, ewidencji i transportu odpadów.